5 DAKİKALIK MUAYENE SAĞLIĞI NEREYE SÜRÜKLEDİ? İŞTE TÜİK 2025 RAPORU

TÜİK’in yayımladığı Türkiye Sağlık Araştırması 2025 verileri, sağlık sistemine ilişkin çok önemli bir gerçeği yeniden gözler önüne serdi: Türkiye’de sağlık hizmetine başvuru sayıları tarihi seviyelere ulaşırken, toplumun sağlık göstergeleri aynı ölçüde iyileşmiyor.

2008 yılında son 12 ay içerisinde pratisyen hekime başvuranların dağılım oranı %44,3 iken 2025 yılında bu oran %69,7’ye yükseldi. Uzman hekime başvuru oranı ise aynı dönemde %54,1’den %68,1’e çıktı. İlk bakışta bu tablo “sağlık hizmetine erişim arttı” şeklinde yorumlanabilir. Ancak asıl sorulması gereken soru şudur:

Bir hekimin önüne her geçen yıl daha fazla hasta geliyorsa, o hekimin hastasına ayırdığı süre de aynı oranda artıyor mu?

Ne yazık ki cevap hayır. Aksine randevu süreleri her geçen yıl düşüyor.

Bugün sağlık sisteminin temel yaklaşımı; artan başvuru sayısını, daha fazla hekimi sisteme kazandırarak ya da koruyucu sağlık hizmetlerini güçlendirerek değil, mevcut hekimlere daha kısa sürede daha fazla hasta baktırarak yönetmeye çalışmaktadır. İşte tam da bu nedenle TÜİK’in 2025 verileri, yalnızca sağlık hizmetine erişimi değil; sağlıkta kalite kaybını da ortaya koymaktadır.

Koruyucu Sağlık Hizmetleri Zayıflıyor, Kronik Hastalıklar Artıyor

Sağlık sisteminin başarısı yalnızca kaç kişinin muayene edildiğiyle ölçülemez. Gerçek başarı; toplumun daha sağlıklı hale gelip gelmediğiyle anlaşılır. Ancak TÜİK verileri tam tersini söylüyor.

2025 itibarıyla:

• Obez birey oranı %21,8’e yükselmiş durumda.
• Fiziksel aktivite yapmayanların oranı %86,6.
• Her gün tütün kullananların oranı %30,1’e çıkmış durumda.
• Erkeklerde günlük tütün kullanımı %42,9 seviyesine ulaşmış durumda.
• Hipertansiyon, diyabet ve kas-iskelet sistemi hastalıkları yaygınlığını artırmaya devam ediyor.

Bu tablo açık bir gerçeği ortaya koyuyor:

Toplum sağlık sistemine daha sık giriyor, ancak daha sağlıklı hale gelmiyor.

Eğer koruyucu sağlık hizmetleri etkin çalışıyor olsaydı;

• obezite azalırdı,
• sigara kullanımı düşerdi,
• kronik hastalıkların artış hızı yavaşlardı,
• insanlar sürekli poliklinik dolaşmak zorunda kalmazdı.

Bunun yerine sistem, hastalıkları önleyen değil; oluşan hastalığı sürekli döndürmeye çalışan yüksek yoğunluklu bir başvuru mekanizmasına dönüşmüş durumda.

5 Dakikalık Muayene ile Nitelikli Tıp Yapılamaz

Performans baskısının sağlık sistemindeki en görünür sonucu, muayene sürelerinin fiilen giderek kısalmasıdır. Bugün birçok poliklinikte hekimler;

• kısa sürede hasta bakmaya zorlanmakta,
• MHRS yoğunluğu altında çalışmakta,
• performans puanı baskısıyla karşı karşıya bırakılmakta,
• nicelik odaklı değerlendirme sistemine tabi tutulmaktadır.

Oysa tıp; hız değil dikkat işidir.

Bir hastanın öyküsünü dinlemek, fizik muayene yapmak, önceki tetkikleri değerlendirmek, ilaç etkileşimlerini sorgulamak ve hastaya yaşam tarzı önerileri sunmak zaman gerektirir.

5 dakikalık bir görüşmede:

• hasta şikayetini tam anlatamaz,
• hekim ayrıntılı anamnez alamaz,
• kronik hastalık eğitimi verilemez,
• koruyucu sağlık yaklaşımı uygulanamaz.

Bu koşullarda yapılan işlem çoğu zaman gerçek bir tıbbi değerlendirmeden çok; sistemin hasta sayısını artırmaya yönelik bürokratik bir döngüsüne dönüşmektedir.Hasta muayene edilmiş görünür, sistem bir sayı daha üretir; ancak sağlık hizmetinin niteliği giderek aşınır.

Daha Fazla Başvuru, Daha Fazla Kalite Anlamına Gelmez

Sağlık yönetiminde en büyük yanlışlardan biri, artan başvuru sayısını doğrudan başarı göstergesi olarak yorumlamaktır.Oysa gerçek soru şudur:Bu kadar sık başvuruya rağmen toplum neden daha sağlıklı hale gelemiyor?

Çünkü sistemin odağı:

• hastalığı önlemekten,
• kaliteli takipten,
• uzun süreli hekim-hasta ilişkisinden giderek uzaklaşmış durumdadır.

Bugün birçok kronik hasta;

• yeterli yaşam tarzı danışmanlığı alamadan,
• ayrıntılı değerlendirme yapılamadan,
• hızlı reçete ve tetkik döngüsü içerisinde takip edilmeye çalışılmaktadır.

Kısa muayene süreleri başlangıçta “verimlilik” gibi görünse de;

• eksik tanı
• gereksiz tetkik
• tekrar başvuru
• artan komplikasyon
• hasta memnuniyetsizliği
• malpraktis riski gibi sonuçlarla uzun vadede sistemi daha maliyetli hale getirmektedir.

Hekimi Performans Baskısıyla Yönetmek Sağlığı Fabrikalaştırmaktır

Sağlık hizmeti bir üretim bandı değildir.Hekim bir yarış atı, hasta bir performans puanı, hastane ise bir fabrika gibi yönetilemez.Çünkü sağlık hizmeti; insan ilişkisine, dikkatli değerlendirmeye, bilimsel muhakemeye ve etik sorumluluğa dayanır.

Bir hekimin başarısı;

• bir günde kaç hasta baktığıyla değil,
• kaç hastayı doğru tanıyla tedavi ettiğiyle,
• kaç komplikasyonu önlediğiyle,
• hastasına ne kadar güven verdiğiyle ölçülmelidir.

Bugün hekimlerin yaşadığı tükenmişlik, yalnızca çalışma şartlarının değil; sağlık sisteminin niceliği kalite yerine koyan yaklaşımının sonucudur.Çözüm Nedir?

TÜİK verileri bize daha fazla hasta bakılması gerektiğini değil; mevcut sistemin sürdürülemez hale geldiğini göstermektedir.

Gerçek çözüm:

• randevu sürelerini insani seviyeye çıkarmak,
• hekim başına düşen hasta yükünü azaltmak,
• koruyucu sağlık hizmetlerini güçlendirmek,
• kronik hastalık yönetimine zaman ayırmak,
• performans baskısını azaltmak,
• sağlıkta insan gücü planlamasını güçlendirmekten geçmektedir.

Sağlıkta kaliteyi artırmanın yolu, hekimin hastasına ayırdığı zamanı artırmaktır.

Çünkü sağlık hizmetinde nicelik belirli bir noktadan sonra kaliteyi artırmaz; aksine düşürmeye başlar.,

Ve unutulmamalıdır ki:Nitelikli sağlık hizmeti almak her yurttaşın hakkıdır.

Hastaya yeterli zamanı ayırabilmek ise her hekimin mesleki onurudur.